In Boekblad las ik dat Elte Rauch, oprichtster van uitgeverij HetMoet, terug wil naar het idealisme van het begin. Alleen al die interviewtitel intrigeerde me. Want wie haar woorden terugleest, ziet dat Rauch pech heeft gehad, maar — vergeef me dit oordeel vanaf de zijlijn — ze stapte er ook wel erg naïef in. En eerlijk gezegd: als ik haar was, zou ik niet terug willen naar dat oorspronkelijke idealisme.

Rauch vertelt hoe ze zich, na een financieel moeizame start, “gedwongen voelde om mee te doen met de commerciële race”. Dat klinkt als een offer, een knieval zelfs. Maar is het dat wel?

Uitgevers bestaan in vele soorten, maar goede uitgevers hebben één ding gemeen: een neus voor boeken. Soms betekent dat: de juiste titel, op het juiste moment, voor het juiste publiek. Dan ben je een uitgever die vol meedraait in de commerciële race — noem het de school van Rob van Gennep. En soms betekent het: dit boek moet er gewoon komen omdat ik vind dat het moet. Dat is de geest van Johan Polak.

Polak & Van Gennep draaide precies om die twee krachten. Johan Polak had een feilloos gevoel voor literatuur en — niet onbelangrijk — dankzij de verkoop van een familiebedrijf al op zijn dertigste een stevig vermogen. Hij vond het niet passend om literatuur als koopwaar te benaderen; daarin lijkt hij op Rauch. Maar hij had naast zich Rob van Gennep, die wél vond dat boeken geld mochten opleveren. Samen vormden ze een uitgeefduo dat zowel het hart als de portemonnee volgde — en juist daardoor succesvol was.

Naïviteit is op zichzelf geen slechte eigenschap. Het vraagt lef om ergens halsoverkop in te springen en pas gaandeweg te ontdekken wat je zou hebben tegengehouden als je het vooraf allemaal had geweten. Rauch is inmiddels, zo blijkt uit datzelfde interview, een stuk wijzer dan toen ze begon. Maar ze hééft het maar wél gedaan.

Vanaf diezelfde zijlijn wil ik haar toeroepen: kalm aan. Wees niet zo streng voor jezelf. Blijf vasthouden aan je gevoel voor boeken, blijf die oprechte liefhebber, maar gun jezelf ook de ruimte om niet financieel kopje-onder te gaan. Publiceer af en toe een titel die simpelweg rendeert. Het is geen schande om als uitgever geld te verdienen — het is zelfs de enige manier om te kunnen blijven uitgeven, tenzij je kunt terugvallen op familiekapitaal of een gulle mecenas.

Kijk naar de uitgeefhelden die je voorgingen — Van Gennep, Polak, maar ook Geert van Oorschot en Ernst Rowohlt. Geen van hen werd slechter van hun ondernemerschap; ze drukten er hun stempel mee op het boekenvak. Elte: NiksMoet.

Hans Bousie